Home » Columns » Na klokslag twaalf: Een nieuw tijdperk voor sprookjes

Na klokslag twaalf: Een nieuw tijdperk voor sprookjes

dark-disney-princesses-jeffrey-thomas-7Toen ik aan jullie vroeg of ik een blogpost zou wijden aan mijn scriptieonderwerp: sprookjesadaptaties voor adolescenten, kreeg ik veel positieve geluiden terug. Dus bij deze! Ik zal niet mijn hele scriptie kopiëren en plakken, want de theorieën zijn allemaal niet zo spannend voor jullie, maar mijn bevindingen zijn wel interessant (vind ik, tenminste), dus vandaar deze post.

Sprookjes zijn bedoeld voor kinderen. Wie heeft als kind niet de verhalen gehoord van Roodkapje of Sneeuwwitje? En toch is dat niet altijd zo geweest. Wanneer je aan sprookjesauteurs (of eigenlijk verzamelaars) denkt, denk je aan Andersen, Perrault, maar vooral ook de gebroeders Grimm. Zoals velen van jullie wel weten, zijn de originele sprookjes van Grimm niet echt geschikt voor kinderen. De stiefzussen van Assepoester snijden delen van hun voeten af en hun ogen worden uitgestoken, de boze heks in Sneeuwwitje moet in gloeiend hete schoenen dansen tot ze dood neervalt, en Rapunzel wordt zwanger terwijl ze niet getrouwd is. Dit geldt overigens ook voor andere sprookjesauteurs. Zo verleidt Perraults Roodkapje de wolf door haar kleding uit te trekken. Anyway, er kwam dus veel kritiek op de sprookjes, waarop de gebroeders Grimm antwoordden dat hun verhalen helemaal niet voor kinderen bedoeld waren. Wilhelm Grimm echter, zag zijn kans en paste de verhalen aan voor kinderen. Door middel van vertalingen, tekeningen en vertellers zijn de verhalen inmiddels omgetoverd tot de kindersprookjes zoals we ze nu kennen.

dark-disney-princesses-jeffrey-thomas-9Nu komen die duistere versies van sprookjes weer terug. Keer op keer worden sprookjes herschreven, geadapteerd voor jongeren. Denk aan The Lunar ChroniclesThe Siren, The Looking Glass Wars,  maar ook aan series als Once upon a time of films als Snow White and the huntsman of Hansel & Gretel: Witch Hunters.
In boekbloggerswereld en in de boekhandel zie je enorm veel sprookjesadaptaties. Maar er is heel weinig onderzoek naar gedaan (en ik moest daadwerkelijk ook bewijzen dat er veel sprookjesadaptaties zijn) en dat is de reden dat ik dit onderzoek gestart ben. Ik zal dit stuk voor jullie overslaan, omdat ik denk dat jullie het wel met me eens zijn als ik zeg dat er veel sprookjes voor YA verschijnen.En dit worden er ieder jaar meer.

Wat wel interessant is, is dat het vaak dezelfde sprookjes zijn die geadapteerd worden. Ik heb een onderzoek gevonden waarin werd gekeken naar welke sprookjes het meest bekend zijn onder Nederlanders, en dat zijn Sneeuwwitje, Assepoester, Hans en Grietje, Roodkapje en Doornroosje. Logischerwijs zijn dat ook de sprookjes die het vaakst geadapteerd worden, met uitzondering van Hans en Grietje. Die komt minder vaak voor, in plaats daarvan wordt Belle en het Beest vaak gebruikt voor adaptatie. Ook Rapunzel komt vaak voor. Ik denk dat dat komt door Disney. Van Hans en Grietje is geen Disneyfilm, en van Belle en het Beest en Rapunzel wel. Van Roodkapje ook niet, maar dat is een verhaal dat wel erg bekend is.
Er zijn talloze manieren waarop sprookjes geadapteerd worden. De magie kan eruit worden gehaald, het genre kan veranderen (denk aan Cinder, waarbij het ineens science-fiction is), personages kunnen veranderen, en verhalen kunnen enorm feministisch worden en kritiek leveren op de originele sprookjes danwel op de samenleving.
dark-disney-princesses-jeffrey-thomas-41

Jeugdliteratuur heeft vaak een functie. Het kan ontspannen, je iets leren of esthetisch zijn (dan wordt de aandacht van de lezer naar de tekst als tekst toe getrokken, je geniet van de tekst en de taal). Vaak worden er ook problemen naar voren gebracht, zoals bijvoorbeeld in boeken van John Green.

In mijn bachelor scriptie heb ik gekeken naar wat precies de functie van sprookjeadaptaties is en waarom ze zo aantrekkelijk zijn. Dat laatste is makkelijk te beantwoorden: er is onderzocht dat lezers (oud of jong) het leuk vinden om een verhaal te lezen dat ze al kennen, waaraan iets veranderd is. Aangezien iedereen de meest bekende sprookjes wel kent, is het logisch dat auteurs ze gaan gebruiken, zeker als ze weten dat dit is wat de lezer wil.

Om de functie te achterhalen heb ik gekeken naar de structuur en motieven, om te onderzoeken wat er precies veranderd is aan de verhalen. Daaruit bleek dat de vaste elementen, locaties en personages van het verhaal vaak hetzelfde blijven (zoals Assepoester die haar schoen verliest, of de zeven ‘dwergen’ uit Sneeuwwitje), maar dat de structuur zelf minder belangrijk wordt. De meeste adaptaties zijn veel complexer, meer personages krijgen een stem. Bovendien veranderen de doelen, problemen en oplossingen.

Maar waarom? Wat willen deze sprookjesadaptaties nu bereiken? Ik heb verschillende adaptaties onderzocht (ik zal onderaan deze post een lijstje geven) maar het bleek dat ze allemaal eenzelfde thematiek hebben, namelijk het volwassen worden en de echte wereld ingaan. Er wordt laten zien dat de echte wereld niet zo mooi is als ze lijkt in kinderverhalen, je kunt je niet blijven verstoppen en hopen dat er een prins op je pad komt die alles goed maakt. Je moet er zelf voor vechten. Iedere hoofdpersoon stapt, vrijwillig of  gedwongen, uit de veilige leefwereld en moet de echte wereld onder ogen komen.
Ook gaat het om verwachtingen. Het is niet erg om iets anders te doen dan wat er van je verwacht wordt. Je kunt ook op de fee verliefd worden, in plaats van op de prins.

Het thema volwassen worden is een thema dat vaak voorkomt in YA literatuur, maar het is bijzonder interessant om het te bekijken in de context van sprookjesadaptaties. Er wordt een extra contrast laten zien: de kinderen lezen sprookjes waarin alles veilig is, maar nu zijn ze opgegroeid, de kinderen zijn adolescenten en de boeken groeien met hen mee, dus ook de sprookjes: de sprookjes die ze nu lezen laten de echte, harde wereld zien, en ze laten zien dat het tijd is om daarin te stappen.
Sprookjesadaptaties zijn dus een manier om adolescenten te laten zien dat de echte wereld geen sprookje is.

De prachtige tekeningen die ik hier gebruikt heb, komen hier vandaan. 

Sprookjesadaptaties die ik gebruikt heb:
Marissa Meyer – Cinder
Lily Blake – Snow white and the huntsman (het boek dat bij de film hoort)
Emma Donoghue – Kissing the witch (verhalenbundel)
Fransesca Lia Block – The rose and the beast (verhalenbundel)

(Uiteraard zal ik deze boeken ook nog gaan recenseren)

Advertenties

2 thoughts on “Na klokslag twaalf: Een nieuw tijdperk voor sprookjes

  1. Ik vind de sprookjesadaptaties altijd leuk omdat ze een nieuwe draai geven aan je kennis over het sprookje, ook al ken je de duistere versies. Heel interessant onderwerp 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s